Instituut voor de Nederlandse taal

Beter Nederlands in het onderwijs

Overwin die schaamte.

Camara’s, slaris, leerarenopleiding en treinabbonnement. Of fouten als‘nieuwe maatregelen ondernemen’ en ‘geld uitbesteden aan…’. Op veel scholen schort er nog heel wat aan het taalniveau van allochtoneén autochtone onderwijsmedewerkers. Het wordt tijd dat deze scholen hun schaamte overwinnen en spijkers met koppen slaan.

Een docent Nederlands die de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Of een allochtone leraar die door zijn onvoldoende taalniveau niet op ouders, collega’s en leidinggevenden durft af te stappen. In het primair en voortgezet onderwijs werken veel onderwijsmedewerkers die de Nederlandse taal niet goed genoeg beheersen, terwijl dit in het onderwijs cruciaal is.

“Vergeet niet dat de meeste docenten de pabo hebben doorlopen en dus een hbo-diploma op zak hebben,” valt Esther Simon, commercieel directeur van TopTaal, met de deur in huis. “Wij vonden het dan ook opmerkelijk dat in deze beroepsgroep zoveel grammatica-, spel- en stijlfouten worden gemaakt.”

Taboe 

Het is nog vaak een taboe voor scholen om ervoor uit te komen dat het taalniveau van hun onderwijsmedewerkers onvoldoende is. Volgens Esther Simon is het de hoogste tijd om deze taboes te doorbreken. “Het niet goed beheersen van de Nederlandse taal speelt niet alleen in het onderwijs. Het is echt een maatschappelijk probleem, dat gelukkig steeds meer wordt onderkend. In de media wordt steeds meer aandacht besteed aan de slechte taalbeheersing in Nederland. Het probleem wordt door steeds meer mensen en instanties onder ogen gezien. We hopen dat hierdoor de taboesfeer verdwijnt en mensen bewust voor bijscholing kiezen. Dit komt de kwaliteit van het onderwijs absoluut ten goede. Een school waarin iedereen elkaar goed begrijpt, is een effectieve school.” 

Taaltraining 

Inmiddels hebben enkele pioniers hun maatregelen getroffen om het Nederlands van onder andere hun docenten, onderwijsassistenten, conciërges, receptiemedewerkers en kantinepersoneel te verbeteren. Een aantal scholen is zeer actief als het gaat om het verbeteren van het taalniveau. Afgelopen jaar rondde een aantal docenten en ondersteunend personeel een taaltraining Nederlands af. Na een blik op de profielenlijst van de docenten die aan de training hebben deelgenomen, valt op dat het aantal allochtone én het aantal autochtone onderwijsmedewerkers die behoefte hebben aan bijscholing, niet voor elkaar onderdoen.

Volgens een docent die op dit moment een aantal trainingen voor TopTaal verzorgt, zit er echter wel verschil in de fouten die door beide ‘groepen’ worden gemaakt en dus ook in de training die hen wordt aangeboden: “Allochtone onderwijsmedewerkers gebruiken vaak verkeerde woordgeslachten, lidwoorden en vaste voorzetsels en nemen daardoor vaak deel aan de basistraining schrijven. Ook heeft deze groep behoefte aan een training spreekvaardigheid. Autochtone onderwijsmedewerkers daarentegen maken meer congruentie- en stijlfouten bij het schrijven van teksten. Ook maken zij meer fouten in - wat wij noemen - vaste combinaties. ‘Geld uitbesteden aan…’, ‘nieuwe maatregelen ondernemen’ en ‘een begin maken om…’ zijn hier goede voorbeelden van.” 

Onderwijskwaliteit

Ook op dit moment volgt een aantal docenten een training om hun taalniveau te verhogen. Scholen zorgen er op deze manier voor dat hun medewerkers zelfverzekerder zijn en daardoor beter communiceren met collega’s, leerlingen en ouders. Bovendien kunnen docenten na het volgen van de trainingen adequater lesmateriaal schrijven en zijn ze beter in staat om een tekst te analyseren. Leerkrachten staan zelfverzekerder voor de klas, wat ook een Beter taalonderwijs op de pabo Leraren vormen de belangrijkste schakel in het verbeteren van het taalonderwijs. Het is echter gebleken dat het taalniveau van toekomstige leraren vaak nog onvoldoende is. In 2006 zakte bijvoorbeeld tweederde (!) van alle studenten voor de toets die nét iets boven het eindniveau van de basisschool lag. En dat terwijl studenten die de pabo doorlopen een hbo-diploma krijgen uitgereikt! Hierdoor komt de kwaliteit van het taalonderwijs behoorlijk in gevaar.

Naar aanleiding van deze resultaten heeft de HBO-raad dan ook bijspijkercursussen Nederlands opgezet. Op de pabo’s worden nu bovendien strengere eisen gesteld aan de studenten. Zij moeten voortaan in het eerste jaar onder andere deelnemen aan een taaltoets. Als zij niet slagen voor deze toets, mogen de studenten hun opleiding niet vervolgen. Verder kunnen studenten extra taalonderwijs krijgen en wordt het taalonderwijs op de lerarenopleidingen verbeterd. positief effect heeft op de leerprestaties van de leerlingen. “Voorwaarde voor een geslaagde training is wel dat scholen de training goed communiceren naar hun medewerkers,” benadrukt Esther Simon. “Geef hen niet het gevoel dat ze bijgeschoold dienen te worden omdat ze te kort schieten, maar leg de medewerkers uit dat ze investeren in zichzelf en in de school. Met het verbeteren van het taalniveau werk je constructief aan het verbeteren van de onderwijskwaliteit.” 

De taaltrainingen voor docenten en ondersteunend personeel worden uitgevoerd door TopTaal, instituut voor de Nederlandse taal. TopTaal verzorgt sinds 2008 nascholingen Beter Nederlands in het onderwijs. De nascholing richt zich op docenten en onderwijsondersteunend personeel in het voortgezet onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs en het basisonderwijs.

Beter taalonderwijs op de pabo

Leraren vormen de belangrijkste schakel in het verbeteren van het taalonderwijs. Het is echter gebleken dat het taalniveau van toekomstige leraren vaak nog onvoldoende is. In 2006 zakte bijvoorbeeld tweederde (!) van alle studenten voor de toets die nét iets boven het eindniveau van de basisschool lag. En dat terwijl studenten die de pabo doorlopen een hbo-diploma krijgen uitgereikt! Hierdoor komt de kwaliteit van het taalonderwijs behoorlijk in gevaar. Naar aanleiding van deze resultaten heeft de HBO-raad dan ook bijspijkercursussen Nederlands opgezet. Op de pabo’s worden nu bovendien strengere eisen gesteld aan de studenten. Zij moeten voortaan in het eerste jaar onder andere deelnemen aan een taaltoets. Als zij niet slagen voor deze toets, mogen de studenten hun opleiding niet vervolgen. Verder kunnen studenten extra taalonderwijs krijgen en wordt het taalonderwijs op de lerarenopleidingen verbeterd.

Zie voor meer informatie ook: http://www.pulseprimaironderwijs.nl/taal